Tillaga til þingsályktunar

 

um aðgerðir til að stuðla að sátt við heimilin, verja velferð með ábyrgum ríkisfjármálum, efla atvinnulífið og fjölga störfum

 

Flm.: Bjarni Benediktsson, Ólöf Nordal, Árni Johnsen,

Ásbjörn Óttarsson, Birgir Ármannsson, Einar K. Guðfinnson,

Guðlaugur Þór Þórðarson, Jón Gunnarsson,

Kristján Þór Júlíusson, Pétur H. Blöndal,

Ragnheiður E. Árnadóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson,

Tryggvi Þór Herbertsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Þorgerður K. Gunnarsdóttir.

 

Efnahagsbatinn sem áætlað var að hæfist á þessu ári hefur látið á sér standa. Það stafar fyrst og fremst af vanhugsuðum aðgerðum í skattamálum, aðgerðaleysi við að leysa úr skuldavanda heimila og fyrirtækja og mótstöðu við uppbyggingu atvinnulífs. Atvinnuleysi, minni ráðstöfunartekjur og kaupmáttarrýrnun er því miður staðreynd. Við þessu verða stjórnvöld  að bregðast. Skapa verður framtíðarsýn og blása fólki aftur von í brjóst. En það verður aðeins gert með því að efla atvinnustarfsemina á ný. Velferð heimilanna  er samofin velferð fyrirtækjanna.

 

Því ályktar Alþingi að fela ríkisstjórninni að grípa til eftirfarandi aðgerða með hliðsjón af mikilvægi þess að verja velferð í landinu, bæta stöðu heimila, fyrirtækja og ríkissjóðs, endurheimta tiltrú á íslenskt efnahagslíf, tryggja hvata til atvinnusköpunar og hagvaxtar, fjölga störfum og skapa skilyrði til þess að Íslendingar verði að nýju í hópi samkeppnishæfustu þjóða heims:

I

Gefum heimilum von

1.      Skattahækkanir ríkistjórnarinnar verði dregnar til baka á næstu tveimur árum. Á næsta ári verði 10 milljörðum varið til þess að lækka tekjuskatta einstaklinga og á árinu 2012 skulu skattahækkanir ríkisstjórnarinnar ganga að fullu til baka.

 

2.      Greiðsluaðlögunarúrræði verði einfölduð verulega og rýmkuð frá því sem nú er, s.s. með því að hækka neysluviðmið, endurskoða þau ákvæði laganna sem geta komið í veg fyrir að greiðsluaðlögun verði heimiluð og einfalda umsóknarferlið.

 

3.      Öllum sem þess óska standi til boða að lækka greiðslubyrði fasteignalána sinna um allt að 50% næstu þrjú ár gegn lengri lánstíma.

4.      Þeir sem missa atvinnu eigi rétt á frystingu á greiðslum vegna húsnæðisskulda í allt að 6 mánuði.

 

5.      Þeim sem misst hafa fasteignir sínar vegna mikillar skuldsetningar eða gjaldþrots verði gert kleift að endurleigja gegn hóflegri greiðslu sem endurspegli markaðsverð. Þessir aðilar fái kauprétt á húsnæðinu sem gildir í allt að 5 ár.

 

6.      Gjaldþrotalögum verði breytt í þá veru að fyrningarfrestur eftir gjaldþrotaúrskurð verði styttur frá því sem nú gildir.

 

7.      Styrkja ber vaxtabóta- og húsaleigubótakerfin vegna þeirra sem fjölskyldna sem bágust kjörin hafa.

 

8.      Stimpilgjöld verði afnumin til að auðvelda fólki að njóta bestu kjara við endurfjármögnun.

9.      Afskrifaðar skuldir einstaklinga myndi ekki skattstofn þegar fyrir liggur að viðkomandi hefur orðið eignalaus vegna afskriftanna.

 

10.  Ákvæði réttarfarslaga um endurupptöku mála verði endurskoðuð til þess að tryggja að þeir sem misst hafa eigur sínar vegna vanskila á ólögmætum gengistryggðum lánum geti leitað réttar síns fyrir dómstólum. Tryggt sé að slík mál fái skilyrðislausa flýtimeðferð í dómskerfinu.

 

 

II

Endurheimtum störf – eflum atvinnulífið

 

Endurheimta þarf þau störf sem glatast hafa í efnahagshruninu.  Mynda þarf  skilyrði til þess að yfir 22 þúsund ný störf verði til á næstu tveimur til þremur árum.  Skynsamlegt er að leggja áherslu á að nýta auðlindir okkar – veiða meira og virkja orkuna.  Með bættum rekstrarskilyrðum munu lítil og meðalstór fyrirtæki ná sér á strik að nýju. Höfum hugfast að þar verða flest störfin til.  Komist framkvæmdir af stað verða þær uppspretta fjölda starfa í framleiðslu og þjónustu. Með hliðsjón af framangreindu er mikilvægt að gripið verði til  eftirfarandi aðgerða:

 

 

1.      Nýtum auðlindirnar skynsamlega:

a.        Þorskafli verði aukinn um 35.000 þonn á yfirstandandi fiskveiðiári og auknum aflaheimildum ráðstafað á grundvelli aflahlutdeilda.

b.      Horfið verði tafarlaust frá hugmyndum um fyrningarleið í sjávarútvegi og ný fiskveiðistjórnarlöggjöf lögfest á í samræmi niðurstöðu Endurskoðunarefndar um fiskveiðistjórnun.

c.       Framkvæmdir við álver í Helguvík verði hafnar.

d.      Lagalegri og stjórnmálalegri óvissu vegna fjárfestinga í orkufyrirtækjum verði eytt.

e.       Arðbærum framkvæmdaverkefnum verði komið af stað í samvinnu við lífeyrissjóðina og aðra fjármögnunaraðila.

 

f.       Stjórnvöld leiti í fullri alvöru leiða til að koma af stað orkufreku atvinnuverkefni að Bakka.

2.      Beitum hvötum til að örva hagkerfið:

 

a.       Óhagkvæmir skattar sem letja verðmætasköpun verði afnumdir. Árið 2011 verði 10 milljörðum varið til þessa verkefnis og 10 milljörðum árið 2012.

b.      Skattaafslættir vegna rannsókna og þróunarstarfs verði auknir enn frekar.

c.       Afsláttur frá tryggingargjaldi verði veittur fyrirtækjum sem sýnt geta fram á að störfum hafi fjölgað árin 2011 og 2012.

d.      Skattaafslættir vegna hlutafjárkaupa verði innleiddir á ný.

e.       Undanþágur frá tryggingargjaldi fyrir ný fyrirtæki verði innleiddar í tvö ár frá stofnun þeirra.

f.       Skattkerfið verði endurskoðað í heild sinni með einföldun, hagkvæmni og hvata til verðmætasköpunar að leiðarljósi. Þeirri vinnu verði lokið fyrir 31. ágúst 2011.

g.      Vörugjöld og verndartollar sem skekkja samkeppni og rýra hag almennings verði endurskoðaðir.

 

 

3.      Vinnum markvisst gegn atvinnuleysi og hjálpum fólki til sjálfshjálpar:

 

a.       Boðið verði upp á aðstoð við fólk sem hefur verið atvinnulaust í 6 mánuði eða lengur og hefur áhuga á að hefja eigin rekstur. Einstaklingar eigi rétt á aðstoð, menntun, fyrirgreiðslu og eftir atvikum beinum fjárframlögum – sem meta megi til 500 þúsund króna.

b.      Starfsendurhæfingarsjóður verði efldur með þátttöku allra atvinnurekenda og stuðningi frá ríkinu.

c.       Tryggingargjald verði lækkað samhliða því sem atvinnuleysi dvínar.

d.      Aðilum vinnumarkaðar verði falin umsjón með málefnum atvinnulausra.

 

4.      Eyðum óvissu og bætum umhverfi atvinnustarfseminnar:

 

a.       Endurskipulagningu skulda fyrirtækja verði að fullu lokið fyrir 31. mars 2011.

b.      Horfið verði alfarið frá fyrningaleið í sjávarútvegi og unnið að sátt um fiskveiðistjórnunarkerfið á grundvelli framkominna tillagna endurskoðunarnefndar um fiskveiðistjórnunarkerfið.

c.       Unnið verði markvisst að því að aflétta þrýstingi af gjaldmiðlinum og þannig tryggt að gjaldeyrishöftin verði afnumin innan hæfilegs tíma.

d.      Óvissu um skattaframkvæmd næstu ára verði eytt, svo sem um virðisaukaskatt í tengslum við byggingu gagnavera.

 

 

 

III

Hagræðing og aðhald í rekstri ríkisins – mikilvæg forsenda áframhaldandi velferðar

 

1.      Ríkissjóður verði rekinn hallalaus árið 2013. Við niðurskurð og sparnað verði jafn réttur allra landsmanna til grunnþjónustu í heimabyggð  – heilbrigðisþjónustu, löggæslu og menntunar – tryggður óháð búsetu.

2.      Tekið verði upp breytt verklag við fjárlagagerð og áhersla lögð á langtímaáætlun sem sundurliðuð verði eftir ráðuneytum og málaflokkum.

3.      Ná þarf fram aukinni hagræðingu í grunn- og framhaldsskólum landsins.  Halda ber áfram vinnu við að stytta námstíma til stúdentsprófs.  Við mótun menntastefnunnar er rétt að byggja á valfrelsi nemenda og foreldra, fjölbreyti og sveigjanleika.

4.      Vegna mikilvægis menntunar fyrir framtíðarhagvöxt verður að forðast flatan niðurskurð á háskólastiginu en byggja þess í stað fyrst og fremst á aukinni hagkvæmni með færri og sterkari  einingum.

5.      Fátækragildrum í lífeyris- og bótakerfum verði útrýmt og hvatar til atvinnuþátttöku skerptir.  Bótakerfið verði endurskoðað til að koma í veg fyrir hugsanlega van- eða oftryggingu bótaþega.

6.      Nú þegar verði hafist handa við að endurskoða og samræma lífeyrisréttindakerfi opinberra starfsmanna svo framtíðarfjármögnum þess verði tryggð. Nauðsynlegt er að koma í veg fyrir að áfram safnist upp óbærilegar byrðar fyrir ríkissjóð.

7.      Unnið verði að endurskipulagningu og frekari hagræðingu í heilbrigðiskerfinu með því að auka hagkvæmni, auka svigrúm fyrir starfsemi einkaaðila og byggja í auknum mæli á samkeppni um þá þjónustu sem veita þarf.

8.      Tekið verði sérstakt gjald sem nemi 0,25% af stofni allra innstæðna hjá fjármálafyrirtækjum.

9.       Innleidd verði skattlagning inngreiðslna séreignasparnaðar.

10.  Innleidd verði fjármálaregla sem styður við stjórn peningamála, hemur hagsveifluna, lækkar vexti og styður við gengi krónunnar.

 

 

 

 

Greinargerð

 

 

1.      Von fyrir heimilin

Ef ekki verður gripið til aðgerða vegna vanda skuldsettra heimila og fyrirtækja dregst endurreisn efnahagslífsins enn á langinn, þar sem gjaldþrot, greiðsluerfiðleikar og atvinnuleysi verður viðvarandi en ekki tímabundin staðreynd. Þetta ástand hefur alvarlegar samfélagslegar afleiðingar í för með sér. Því er nauðsyn á markvissari aðgerðum til að endurskipuleggja skuldir heimila og gera þeim kleift að standa í skilum með skuldbindingar sínar.  Jafnframt þarf að draga vanhugsaðar skattahækkanir ríkistjórnarinnar til baka.

Þau úrræði sem nú er boðið upp á duga engan veginn. Fólkið í landinu vill lifa með reisn og það er verkefni stjórnvalda  að gera þeim það kleift. Þær leiðir sem ríkistjórnin vill fara til að leysa skuldavanda heimila eru flóknar, tímafrekar og niðurlægjandi fyrir þorra fólks. Aðgerðir stjórnvalda verða að taka mið af stöðu fólks og því hvernig flestir bregðast við erfiðleikum, en ekki því hvernig æskilegt væri að fólk hagaði sér. Ríkisstjórnin hefur horft fram hjá því að þau úrræði sem upp á er boðið eru flókin og niðurlægjandi. Ríkistjórnin kvartar yfir því að fólk sýni ekki frumkvæði að því kynna sér og nýta úrræðin. Þetta er veruleikaflótti. Fólk vill ekki bíða í biðröð hjá umboðsmanni skuldara, sérstaklega ef það fær í fangið þungbærar kröfur um gagnaöflun og skýrslugjafir. Fólk forðast í lengstu lög að fá skipaðan tilsjónarmann og láta opinbera starfsmenn skilgreina húsnæðis- og framfærsluþörf sína. Slíkar lausnir kunna að ganga upp á blaði en þær gera það ekki í raunveruleikanum.

Skattar einstaklinga verði lækkaðir um 10 milljarða

Skattahækkanir ríkistjórnarinnar hafa lækkað ráðstöfunartekjur heimilanna og þar með aukið á vanda þeirra. Heimili sem að öðrum kosti hefðu ráðið við greiðslubyrði af lánum sínum eru komin fram á hengiflugið vegna skattpíningar. Besta leiðin til að hjálpa heimilum í skuldavanda er að tryggja þeim sem mestum hluta aflafjár síns en rífa ekki af þeim hverja krónu til að fjármagna útbólginn ríkisjóð sem er í engu samræmi við þann efnahagslega veruleika sem við búum við í dag.

Jafnframt hefur stighækkandi tekjuskattur leitt til þess að fólk sér sér hag í því að skjóta sér undan skattlagningu með svartri atvinnu sem merki eru um að fari mjög vaxandi. Þessum vanda hefur ríkistjórnin mætt með því að stórefla eftirlit. Flutningmenn telja að eðlilegra sé að hvatinn til undanskota sé slævður með réttlátara og hagkvæmara skattkerfi.

Því er hér lagt til að allt að 10 milljörðum króna verði varið til að lækka skattbyrðina á næsta ári og að skattahækkanir ríkistjórnarinnar verði að fullu dregnar til baka árið 2012.

Einfaldari og rýmri reglur

Til að mæta betur þörfum þeirra sem sjá ekki fram úr skulda og greiðsluvandamálum sínum er hér lagt til að greiðsluaðlögunarúrræði verði einfölduð verulega og rýmkuð frá því sem nú er, s.s. með því að hækka neysluviðmið og endurskoða þau ákvæði laga sem geta komið í veg fyrir að greiðsluaðlögun verði heimiluð.

Opinberar tölur um fjölda þeirra sem leitað hafa eftir eða fengið greiðsluaðlögun segja í raun allt sem segja þarf. Úrræðið er fráhrindandi og skilyrðin of ströng. Fjöldi fólks sem fengið hefur greiðsluaðlögun mun lenda að nýju í vanskilum vegna óraunhæfra  framfærsluviðmiða.

Greiðslubyrði lækkuð um 50% í þrjú ár gegn lengri lánstíma

Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins endurflytur þessa tillögu sína en hún gengur lengra en greiðslujöfnunarúrræði ríkisstjórnarinnar.   Tillagan mætir þörfum þeirra sem sjá ekki fram úr skulda- og greiðsluvanda sínum eins og sakir standa en kjósa að fara ekki í greiðsluaðlögun eða uppfylla ekki skilyrði þess.  Með því að lækka greiðslubyrði tímabundið vinnst einkum þrennt:

 

• Í fyrsta lagi er létt undir með þeim stóra hópi sem ýmist alls ekki eða með herkjum getur staðið í skilum vegna efnahagsástandsins.  Úrræðið aðstoðar þennan stóra hóp á meðan aðstæður eru hvað erfiðastar.  Langflestir lántakendur munu geta staðið betur undir greiðslubyrði þegar kaupmáttur fer að vaxa á ný með auknum umsvifum og hagvexti.

 

• Í öðru lagi mun svigrúm vegna léttari greiðslubyrði nýtast fólki til að losna undan dýrari skuldum eins og neyslulánum og yfirdráttarskuldum.

 

• Í þriðja lagi mun aðgerðin auka einkaneyslu sem leiðir til meiri umsvifa og skjótari efnahagsbata.

 

Styrkja ber vaxtabóta- og húsaleigubótakerfin

Fall í kaupmætti hefur komið verst niður á þeim sem lægst hafa launin. Þannig sýna hagtölur að einkaneysla dróst saman um 16% á síðasta ári sem er einsdæmi.  Ríkisstjórnin hefur afnumið vertryggingu persónuafsláttar sem hefur enn dregið úr ráðstöfunartekjum þessa hóps.  Vaxtabótakerfið er tilvalið til að ná sérstaklega til þeirra sem bagust hafa kjörin.